CÔNG CHỨNG ĐIỆN TỬ: SỨ MỆNH BẢO VỆ GIAO DỊCH SỐ VÀ LỢI ÍCH CỦA CÔNG DÂN

Ngày 10/7/2026, tại Hà Nội, Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam đã tổ chức Hội nghị tham vấn toàn quốc với chủ đề: “Tham vấn triển khai Giải pháp công chứng điện tử hiệu quả – Sứ mệnh bảo vệ nghề công chứng”. Trong bối cảnh kỷ nguyên số bùng nổ, sự kiện không chỉ là bước chuyển mình mang tính công nghệ của toàn ngành, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về vai trò không thể thay thế của định chế công chứng nhằm bảo vệ an toàn pháp lý cho người dân, đặc biệt là nhóm người yếu thế.

Toàn cảnh Hội nghị

Bước ngoặt tất yếu từ thực tiễn chuyển đổi số

Sự kiện ngày 15/4/2026 đã đi vào lịch sử ngành công chứng công khi hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất bằng văn bản điện tử đầu tiên được thực hiện trực tuyến toàn trình thành công trên Cổng dịch vụ công quốc gia. Đây là minh chứng xóa bỏ mọi hoài nghi về mặt kỹ thuật, khẳng định tính khả thi tuyệt đối của công chứng điện tử tại Việt Nam.

Bà Nguyễn Thị Thơ – Chủ tịch Hiệp hội công chứng viên Việt Nam

Tuy nhiên, tại Hội nghị, các chuyên gia pháp lý và công nghệ đều thẳng thắn nhìn nhận: Ngành công chứng đang đứng trước một lựa chọn có tính tồn vong. Xu hướng đề xuất bãi bỏ yêu cầu công chứng bắt buộc đối với giao dịch bất động sản để thay thế hoàn toàn bằng các xác thực dữ liệu số tự động đang gia tăng. Nếu tiếp tục vận hành trên phương thức thủ công và hồ sơ giấy, sản phẩm công chứng sẽ tự biến mình thành một “điểm nghẽn”, tạo rủi ro bị đào thải khỏi chuỗi giao dịch số đang vận hành với tốc độ cao. Vì vậy, công chứng điện tử không còn là một giải pháp kỹ thuật tùy nghi lựa chọn, mà chính là “vũ khí sống còn” để bảo vệ và phát triển nghề nghiệp.

Bà Võ Hoàng Yến phát biểu tại Hội nghị

Giải tỏa 6 “bảo thủ nhận thức” trong kỷ nguyên số

Để dọn đường cho công chứng điện tử triển khai thần tốc và đúng hướng, Hội nghị đã tập trung mổ xẻ và giải tỏa triệt để 6 quan niệm sai lệch đang phổ biến hiện nay: 

1. Dữ liệu số không thay thế được thẩm định pháp lý: Công nghệ (như VNeID hay quét chip Căn cước) chỉ giải quyết bài toán xác thực danh tính hồ sơ (đúng người, đúng tài sản). Chỉ có Công chứng viên mới có năng lực và thẩm quyền kiểm tra tính hợp pháp, tính tự nguyện và năng lực hành vi của các bên giao dịch (đúng ý chí) theo Điều 117 Bộ luật Dân sự. Dữ liệu số và phát triển đến đâu, cũng chỉ là tài nguyên và công cụ; nó không thể đảm nhiệm chức năng bảo đảm an toàn pháp lý mà hoạt động công chứng thực hiện.

2. công chứng điện tử là giải pháp tổng thể, không phải là việc số hóa cục bộ: công chứng điện tử phải dựa trên 3 trụ cột vững chắc: hoạt động công chứng  trên môi trường điện tử, lưu trữ hồ sơ công chứng điện tử, và quản lý hoạt động công chứng  dựa trên dữ liệu.

3. Phân biệt rõ văn bản điện tử chính thức và bản số hóa lưu trữ: Văn bản công chứng điện tử có giá trị bản chính phải có đủ chữ ký số của cả công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng. Riêng bản số hóa tài liệu giấy để lưu trữ thì chỉ cần xác nhận bằng  chữ ký số của tổ chức hành nghề công chứng, không cần chữ ký số của công chứng viên

4. Văn bản công chứng điện tử mang giá trị pháp lý tự thân: Hiệu lực pháp lý của văn bản phát sinh ngay tại thời điểm công chứng viên ký và tổ chức hành nghề công chứng ký số hợp lệ, hoàn toàn độc lập và không phụ thuộc vào việc dữ liệu đó đã được đồng bộ lên hệ thống của nhà nước hay chưa.

5. Không thụ động chờ hạ tầng cơ sở dữ liệu: Giá trị pháp lý của việc công chứng điện tử phát sinh từ hoạt động công chứng đúng trình tự và chữ ký số hợp lệ, không phụ thuộc vào điều kiện đồng bộ với cơ sở dữ liệu địa phương. Toàn ngành không thể lấy lý do cơ sở dữ liệu địa phương đang chuyển tiếp để trì hoãn quyền lợi được giao dịch số của người dân.

6. Xác thực ý chí là trọng tâm, không tuyệt đối hóa VNeID: Trọng tâm của công chứng là xác thực ý chí dựa trên nguyên tắc trung lập công nghệ. Tài khoản VNeID mức độ 2 là công cụ hữu hiệu nhưng không phải là điều kiện cần và đủ duy nhất.

Bà Lê Thị Dung phát biểu tại Hội nghị

Lá chắn vững chắc bảo vệ quyền công dân

Dưới góc nhìn báo chí và xã hội, việc thúc đẩy công chứng điện tử chính là giải pháp tối ưu để bảo vệ người dân. Khi giao dịch chuyển dịch lên môi trường mạng, các hành vi lừa đảo, giả mạo chủ thể và tài sản ngày càng tinh vi, tinh tặc có thể thao túng dữ liệu thông qua trí tuệ nhân tạo. Lúc này, quy trình đối soát sinh trắc học nghiêm ngặt kết hợp với sự kiểm thẩm độc lập của công chứng viên chính là “lá chắn” bảo vệ tài sản của công dân, bảo vệ nhóm người yếu thế trước làn sóng tội phạm công nghệ cao. 

Các đầu cầu trực tuyến tích cực đóng góp ý kiến tại Hội nghị

Hành lang pháp lý hiện nay đã hoàn toàn chín muồi. Giá trị của văn bản công chứng điện tử được bảo đảm đồng nhất với văn bản giấy thông qua các quy định cốt lõi tại Luật Giao dịch điện tử 2023, Bộ luật Dân sự 2015, Luật Đất đai 2024 và đặc biệt là Luật Công chứng năm 2024. Đồng thời, Nghị định số 151/2025/NĐ-CP đã quy định rõ người dân có quyền nộp văn bản công chứng điện tử trên các Cổng dịch vụ công; các cơ quan nhà nước (như cơ quan đăng ký đất đai) có nghĩa vụ phải tiếp nhận, không được viện dẫn lý do hạn chế về mặt hạ tầng để từ chối hồ sơ hợp lệ, gây phiền hà cho nhân dân.

Chủ trương quyết liệt và hành động đồng bộ

Từ sự đồng thuận tại Hội nghị, Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam đã thống nhất ban hành chủ trương hành động mang tính chiến lược:

• Mục tiêu phủ kín 100%: Đến hết năm 2026, phấn đấu đạt 100% các TCHNCC trên cả nước đủ năng lực cung cấp dịch vụ CCĐT theo Luật Công chứng năm 2024 và Nghị định 104/2025/NĐ-CP.
• Xây dựng nền tảng dùng chung toàn quốc: Hiệp hội đóng vai trò trung tâm, kết nối các Tập đoàn công nghệ lớn để xây dựng một hệ thống nền tảng dùng chung cho toàn ngành, giúp tối ưu hóa chi phí đầu là tư cho các tổ chức, bảo đảm tính liên thông dữ liệu tuyệt đối và an toàn thông tin theo các tiêu chuẩn khắt khe nhất của Luật số 60/2024/QH15 và Luật số 91/2025/QH15.
• Quyết liệt bảo vệ quyền lợi hội viên và liên thông liên ngành: Đối với các trường hợp cơ quan đăng ký đất đai tại địa phương cố tình từ chối văn bản điện tử, Hiệp hội sẽ phối hợp cùng Bộ Tư pháp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường để can thiệp, xử lý nghiêm theo quy định. Đồng thời, Hiệp hội kiến nghị một cơ chế chuyển tiếp phù hợp (chưa áp dụng chế tài xử phạt hành chính trong giai đoạn đầu) để tạo không gian cho các tổ chức thích ứng.

Ông Đào Duy An – Phó Chủ tịch Hiệp hội công chứng viên Việt Nam

Cuộc cách mạng “số hóa” nghề công chứng đã chính thức phát pháo. Với sự thấu suốt về nhận thức và quyết tâm chính trị cao của Hiệp hội cùng toàn thể đội ngũ công chứng viên, “ngôi nhà chung của công chứng số Việt Nam” chắc chắn sẽ được hoàn thiện, trở thành mắt xích tin cậy, vững chắc trong nền kinh tế số và xã hội số của quốc gia.

Trần Thung (Ghi lại từ Hội nghị) 

Một số hình ảnh khác tại Hội nghị: